తెలుగు కన్నడ భాషల లిపులకు మూలం భట్టిప్రోలు శాసనం.

.......................................

భట్టిప్రోలు శాసనం ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో అత్యంత ప్రాచీనమైనది మరియు అరుదైనది. ఈ శాసనం ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని బాపట్ల జిల్లా భట్టిప్రోలు గ్రామంలోని బౌద్ధ స్తూప తవ్వకాలలో బయటపడింది. ప్రాచీన కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని ప్రతిపాలుపురం అని పిలిచేవారు. దీని కాలం సుమారు BCE 3వ శతాబ్దం అంటే దాదాపు 2200 సంవత్సరాల క్రితం నాటిది. ఇది తెలుగు నేలపై లభించిన తొలి బ్రాహ్మీ లిపి శాసనం. ఇందులో ఉన్న లిపి అశోక బ్రాహ్మీ కంటే భిన్నంగా ఉండటం వల్ల దీనిని ప్రత్యేకంగా భట్టిప్రోలు లిపి లేదా దక్షిణ బ్రాహ్మీ అని పిలుస్తారు. ఈ లిపిలో అచ్చుల గుర్తులలో స్పష్టమైన మార్పులు కనిపిస్తాయి. ఈ లిపి నుండే కదంబ శాలంకాయన లిపుల మీదుగా నేటి తెలుగు కన్నడ లిపి పుట్టిందని భావిస్తారు.ఈ శాసనాలు సాధారణ రాతి బండపై కాకుండా బుద్ధుని పవిత్ర ధాతువులను భద్రపరిచిన రాతి పెట్టె అయిన ధాతు పేటికపై ఉన్నాయి. 1870లో బోస్వెల్ ఇక్కడ ప్రాథమిక ఆధారాలు గుర్తించగా 1892లో బ్రిటిష్ పురాతత్వవేత్త అలెగ్జాండర్ రే ఈ స్తూపంలో తవ్వకాలు జరిపినప్పుడు మూడు రాతి పేటికలు లభించాయి. వాటి లోపల స్పటిక పాత్రలు బుద్ధుని ధాతువులు బంగారు పూలు ముత్యాలు లభించాయి. ప్రస్తుతం రాతి పేటికలు చెన్నై మ్యూజియంలో ఉండగా బుద్ధుని పవిత్ర అస్థికల ధాతువులు ముంబైలోని గ్లోబల్ విపస్సన పగోడాలో భద్రపరచబడ్డాయి.ఇందులో అతి ముఖ్యమైన అంశం రాజా కుబిరకుడు మరియు నిగమసభ గురించిన ప్రస్తావన. భట్టిప్రోలులో దొరికిన ఒక ముఖ్యమైన శాసనాన్ని రాజా కుబిరకుడు అని పిలువబడే కుబేరకుడు వేయించాడు. ఈయన భట్టిప్రోలు ప్రాంతాన్ని పాలించిన స్థానిక రాజు. ఈయన పేరు శాతవాహనుల కంటే ముందు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తారు. అంటే మౌర్యుల అనంతరం తీరాంధ్రలో స్వతంత్రంగా పాలించిన రాజులలో ఒకడు. కృష్ణానదీ తీరంలో జరిగిన అంతర్జాతీయ సముద్ర వ్యాపారాన్ని ఈ రాజు ప్రోత్సహించాడు.

ఈ కుబిరకుని శాసనంలోనే నిగమసభ గురించి ప్రస్తావన ఉంది. నిగమసభ అంటే నేటి మున్సిపాలిటీ లేదా వర్తక సంఘం లాంటిది. నిగమ అంటే వర్తకుల సంఘం లేదా పట్టణం అని అర్థం. ఆ కాలంలో పట్టణ పరిపాలనను వ్యాపారాన్ని ధర్మ కార్యాలను చూసుకునేందుకు వర్తకులు పెద్దలు శ్రేష్ఠులతో కూడిన ఒక సభ ఉండేది దానినే నిగమసభ అనేవారు. భట్టిప్రోలు శాసనం ప్రకారం ఈ నిగమసభయే స్తూప నిర్మాణానికి ధాతు ప్రతిష్టకు విరాళాలు ఇచ్చింది పట్టణ నిర్వహణ చూసింది. ఇందులో సిహ గోష్ఠి వంటి ప్రజా సమూహాలు కూడా పాల్గొన్నాయి. అంటే దాదాపు 2200 ఏళ్ల క్రితమే మన దగ్గర ప్రజా ప్రతినిధులు వ్యాపారులతో కూడిన స్థానిక స్వపరిపాలన వ్యవస్థ ఉండేదని దీని వల్ల తెలుస్తోంది. భారతదేశంలో నగర పాలక సంస్థకు ఇదే తొలి లిఖితపూర్వక ఆధారం.

మరో శాసనంలో కుర అనే వ్యక్తి తన తల్లిదండ్రుల కోరిక మేరకు శివ అనే శిల్పితో కలిసి ఈ ధాతు కరండాలను చేయించి దానం చేసినట్లు ఉంది. ఒక శిల్పి పేరు శాసనంలో రావడం భారత చరిత్రలోనే చాలా అరుదు. ఇది ఆనాటి సమాజంలో కళాకారులకు ఉన్న గౌరవాన్ని సూచిస్తుంది.

//సేకరణ//

..............జిబి విశ్వనాథ MA 9441245857 అనంతపురం.

రాజ్యభార దురంధరుడు రాయసం కొండమరసయ్య.

...................................

ఈ వెలిగొండ శాసనం విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలానికి చెందిన ఒక ముఖ్యమైన తెలుగు శాసనం. ఇది నేటి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మార్కాపురం జిల్లాలో వెలిగొండ వేంకటేశ్వరస్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలోని ఒక రాతిబండపై తెలుగు భాషలో తెలుగు లిపిలో చెక్కబడింది. ఈ శాసనం ద్వారా కృష్ణదేవరాయల కాలంలోని దేవాలయ వ్యవస్థ ప్రాంతీయ పరిపాలన అధికారుల పాత్ర ధార్మిక దానధర్మాలు వంటి అనేక చారిత్రక అంశాలు వెలుగులోకి వస్తాయి.

శాసనంలో కాలనిర్ణయంగా శాలివాహన శకం 1443 ఈశ్వర నామ సంవత్సరం వైశాఖ శుద్ధ పౌర్ణమి గురువారం చంద్రగ్రహణ సమయం అని పేర్కొనబడింది. శాలివాహన శక సంవత్సరం 1443కు 78 సంవత్సరాలు కలిపితే ACE 1521 సంవత్సరం వస్తుంది. అయితే పంచాంగ గణన ప్రకారం 1521లో ఈశ్వర నామ సంవత్సరం కాకుండా వృషభ నామ సంవత్సరం ఉండటం గమనార్హం. ఇటువంటి నామసంవత్సర భేదాలు కొన్ని శాసనాలలో కనిపిస్తుంటాయి. అవి శిలాశాసన రచయితల పొరపాట్లు ప్రాంతీయ కాలగణన విధానాలు లేదా వ్రాయసగాoడ్లు చేసే దోషాల వల్ల సంభవించినవిగా చరిత్రకారులు భావిస్తారు.

ఈ శాసనం ప్రకారం విజయనగర సామ్రాజ్యంలోని ఉదయగిరి రాజ్యానికి చెందిన పొదిలి సీమలో ఉన్న గార్లదిన్నె కత్తిరాల్లగుంపు గ్రామాలు కొన్ని తోటలు వాటికి సంబంధించిన ఆదాయాలను వెలిగొండలోని తిరువెంగళనాథ స్వామి సేవకై దానంగా సమర్పించారు. ఈ దానాన్ని రాజ్యభార దురంధరుడు అనే గౌరవ బిరుదు పొందిన రాయసం కొండమరుసయ్య చేశాడు.రాజ్యభార దురంధరుడనే బిరుదు అతడు రాజ్య పరిపాలనలో అత్యంత కీలక స్థానంలో ఉన్న సమర్థవంతమైన అధికారని సూచిస్తుంది. రాయసం అనేది విజయనగర పాలనావ్యవస్థలో ప్రముఖ పదవి. రాజాజ్ఞలు అధికారిక ఉత్తరాలు దానపత్రాలు శాసనాలు రచించే ఉన్నత కార్యదర్శులను రాయసమని పిలిచేవారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆస్థానంలోని ప్రముఖ అధికారుల్లో రాయసం కొండమరుసయ్య ఒకడిగా అనేక శాసనాల ద్వారా తెలిసింది.

ఈ ధర్మదానం చంద్రగ్రహణ రోజున నిర్వహించబడింది. భారతీయ సంప్రదాయంలో సూర్యగ్రహణం చంద్రగ్రహణం వంటి ఖగోళ సంఘటనలను పుణ్యకాలాలుగా పరిగణించేవారు. అటువంటి సందర్భాలలో భూములు గ్రామాలు ధనం పశువులు ఇతర ఆస్తులను దేవాలయాలకు దానం చేయడం ద్వారా అక్షయ పుణ్యం లభిస్తుందని విశ్వసించేవారు. ఈ కారణంగానే కొండమరుసయ్య తనకు తన ప్రభువైన శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు పుణ్యం కలగాలని సంకల్పించి ఈ దానాన్ని సమర్పించాడు.

దానంగా ఇచ్చిన గ్రామాల నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని ఆలయంలో అంగరంగ వైభవాలు, అమృతపడి నిర్వహణకు వినియోగించాలని శాసనంలో పేర్కొన్నారు. అంగరంగ వైభవాలు అంటే స్వామివారికి జరిగే నిత్యనైమిత్తిక పూజలు అభిషేకాలు అలంకారాలు ఉత్సవాలు వాహనసేవలు సంగీతనృత్య కార్యక్రమాలు మరియు ఇతర ఆలయవైభవాలు. అమృతపడి అంటే దేవునికి నైవేద్యంగా సమర్పించే అన్నప్రసాదం మరియు ఇతర భోగాల నిర్వహణకు అవసరమైన వ్యయం.

ఉదయగిరి రాజ్యం విజయనగర సామ్రాజ్యంలోని ప్రధాన పరిపాలనా విభాగాలలో ఒకటి. నేటి నెల్లూరు ప్రకాశం కడప ప్రాంతాల విస్తారమైన భూభాగం దీని పరిధిలో ఉండేది. ఉదయగిరి కోట ఈ ప్రాంతానికి ముఖ్య కేంద్రంగా ఉండేది. పొదిలిసీమ ఈ రాజ్యంలో ఒక పరిపాలనా ఉపవిభాగం. విజయనగర కాలంలో రాజ్యాలు సీమలు స్థలాలు గ్రామాలుగా పరిపాలనా విభజన ఉండేది. ఈ శాసనం ఆ వ్యవస్థకు సంబంధించిన విలువైన ఆధారాన్ని అందిస్తుంది.

వెలిగొండలోని దేవాలయాన్ని శాసనం తిరువెంగళనాథ స్వామి క్షేత్రంగా పేర్కొనడం విశేషం. ఇది ఆ క్షేత్రం వైష్ణవ సంప్రదాయంలో ప్రముఖ స్థానం కలిగి ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది. తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి ప్రభావం ఆంధ్రదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలకు విస్తరించిన కాలంలో వెలిగొండ కూడా ఒక ముఖ్య వైష్ణవ తీర్థక్షేత్రంగా అభివృద్ధి చెందినట్లు ఈ శాసన ఆధారాలు తెలియజేస్తున్నాయి.

అందువల్ల వెలిగొండ శాసనం కేవలం ఒక దానపత్రం మాత్రమే కాదు. ఇది శ్రీకృష్ణదేవరాయల యుగంలోని పరిపాలనా వ్యవస్థ ధార్మిక విశ్వాసాలు దేవాలయ ఆర్థిక వ్యవస్థ అధికారుల సామాజిక పాత్ర ప్రాంతీయ భౌగోళిక విభజనలు వైష్ణవ భక్తి సంప్రదాయాలపై విలువైన సమాచారాన్ని అందించే చారిత్రక ఆధారం. ఈ శాసనం ద్వారా వెలిగొండ క్షేత్రం 16వ శతాబ్దిలోనే విశేష ప్రాధాన్యం పొందిన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా ఉన్నట్లు స్పష్టమవుతోంది.

మనం హై హీల్స్ గురించి మాట్లాడితే అవి 16వ 17వ శతాబ్దాలలో యూరప్‌లో ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయని సాధారణంగా చెబుతారు., కానీ. . .

………………………………………

ప్రాచీన భారతీయ శిల్పకళ ప్రపంచాన్ని ఆశ్చర్యపరిచే ఎన్నో అద్భుతాలను అందించింది. నేడు మనం హై హీల్స్ గురించి మాట్లాడితే అవి 16వ 17వ శతాబ్దాలలో యూరప్‌లో ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చాయని సాధారణంగా చెబుతారు. ముఖ్యంగా వెనిస్ ప్రాంతంలో చొపైన్ అనే ఎత్తైన పాదరక్షలు ఉపయోగించేవారు. తరువాత ఇవి యూరప్‌లోని రాజాస్థానాలలో కూడా ప్రాచుర్యం పొందాయి. అయితే భారతదేశంలో ఎత్తైన పాదుకల రూపాలు అంతకంటే ఎన్నో శతాబ్దాల ముందే కనిపించినట్లు కొన్ని పురాతన శిల్పాలు తెలియజేస్తున్నాయి. అయితే వాటిని నేటి హై హీల్స్‌తో పూర్తిగా సమానంగా చూడటం కంటే ఎత్తైన పాదుకలు లేదా ప్లాట్‌ఫారమ్ పాదుకలు అని చెప్పడం సరైనది.

భారతదేశంలో పాదరక్షల సంప్రదాయం చాలా ప్రాచీనమైనది. పాదుకలు కలపతో తయారు చేసేవారు. వాటిని సాధారణ అవసరాల కోసం ఉపయోగించడంతో పాటు అందంగా అలంకరించేవారు. విలువైన కలప దంతం లోహాలు వంటి పదార్థాలతో తయారు చేసిన పాదుకలు కూడా ఉండేవి. కొన్ని సందర్భాల్లో పాదుకలు వ్యక్తి గౌరవానికి హోదాకు ప్రతీకగా ఉండేవి. రామాయణంలో శ్రీరాముని పాదుకలకు లభించిన ప్రత్యేక స్థానం భారతీయ సంస్కృతిలో పాదుకలకు ఉన్న ప్రాధాన్యతను తెలియజేస్తుంది.

భువనేశ్వర్‌లోని ఒడిశా స్టేట్ మ్యూజియంలో భద్రపరచిన శ్రీకృష్ణుని పాదాల శిల్పం ఈ సంప్రదాయానికి ఒక ఆసక్తికరమైన ఉదాహరణ. ఈ శిల్పంలో కృష్ణుడు వేణువు వాయిస్తున్న భంగిమలో కనిపిస్తాడు. ఆయన పాదాలకు ఉన్న పాదుకలు సాధారణ చెప్పుల మాదిరిగా కాకుండా కొంత ఎత్తుగా నిర్మించబడ్డాయి. పాదుకల అడుగు భాగంలో అందమైన అలంకరణలు కనిపిస్తాయి. పాదాలకు చీలమండల వరకు ఆభరణాలు కూడా ఉన్నాయి. కృష్ణుని పాదుకలను ఒక చిన్న భక్తుడు స్పృశిస్తున్న దృశ్యం కూడా ఈ శిల్పంలో కనిపిస్తుంది.

ఈ శిల్పాన్ని తూర్పు గంగుల కాలానికి చెందినదిగా కొందరు పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. అయితే దీని ఖచ్చితమైన కాలాన్ని నిర్ణయించడంలో కొంత జాగ్రత్త అవసరం. తూర్పు గంగుల పాలనలో ఒడిశాలో దేవాలయ నిర్మాణం శిల్పకళ ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. తరువాతి కాలంలో పూరీ జగన్నాథ దేవాలయం కోణార్క్ సూర్య దేవాలయం వంటి గొప్ప కట్టడాలు ఈ కళా సంప్రదాయానికి ప్రతీకలుగా నిలిచాయి.

ఇలాంటి ఎత్తైన పాదరక్షల రూపాలు దక్షిణ భారతదేశంలోని ఆలయ శిల్పాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. తెలంగాణలోని పాలంపేట రామప్ప దేవాలయం దీనికి మంచి ఉదాహరణ. ఈ దేవాలయం 13వ శతాబ్దం ACEలో కాకతీయుల కాలంలో నిర్మించబడింది. కాకతీయ రాజు గణపతిదేవుని కాలంలో సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు ఈ ఆలయ నిర్మాణాన్ని చేపట్టాడు. రామప్ప దేవాలయం 2021లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు పొందింది.

రామప్ప దేవాలయంలోని మదనికల శిల్పాలు ప్రత్యేకంగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ శిలాబాలికలు వివిధ నాట్య భంగిమలలో కనిపిస్తాయి. వారి వస్త్రధారణ ఆభరణాలు పాదాభరణాలు పాదరక్షలను శిల్పులు ఎంతో నైపుణ్యంతో చెక్కారు. కొన్ని శిల్పాలలో పాదాలు కొంత ఎత్తులో ఉన్న పాదరక్షలపై ఉంచినట్లు కనిపిస్తుంది. ఇవి నేటి హై హీల్స్‌ను గుర్తుకు తెస్తాయి. అయితే అవి ఆధునిక హై హీల్స్‌కు పూర్తిగా సమానమైనవని చెప్పడం కంటే ఎత్తైన పాదుకల రూపంగా చెప్పడం సముచితం.

రామప్ప శిల్పాలలో కాలి వేళ్ల ఉంగరాలు చీలమండల అందెలు ఇతర పాదాభరణాలు కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. దీని ద్వారా కాకతీయుల కాలంలో నాట్యకళతో పాటు వస్త్రధారణ ఆభరణాల తయారీ పాదాల అలంకరణకు కూడా ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. దేవాలయ శిల్పాలు ఆ కాలంలోని ప్రజల జీవన విధానాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన దృశ్య ఆధారాలుగా నిలుస్తాయి.

ఒడిశాలోని కోణార్క్ సూర్య దేవాలయంలో కూడా పాదరక్షలకు సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. ఈ దేవాలయం 13వ శతాబ్దం ACEలో తూర్పు గంగ రాజు మొదటి నరసింహదేవుని కాలంలో నిర్మించబడింది. సూర్యదేవుని విగ్రహాలలో ఆయన పాదాలకు బూట్ల వంటి పాదరక్షలు కనిపించడం ప్రత్యేకమైన విషయం. కోణార్క్ శిల్పాలలో సంగీతం నృత్యం రాజసభ జీవితం వస్త్రధారణ ఆభరణాలు యుద్ధం వేట వంటి అనేక అంశాలు కనిపిస్తాయి.

కర్ణాటకలోని హళేబీడు హోయసలేశ్వర దేవాలయం కూడా ఇలాంటి శిల్ప సంపదకు ప్రసిద్ధి చెందింది. హోయసల శిల్పులు మృదువైన సబ్బురాయిపై అత్యంత సూక్ష్మమైన శిల్పాలను చెక్కారు. నర్తకీమణుల శిల్పాలలో వస్త్రాలు ఆభరణాలు పాదాభరణాలు నాట్య భంగిమలు ఎంతో అందంగా కనిపిస్తాయి. ఇవి ఆ కాలంలోని కళా సంప్రదాయాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారాలు.

కాబట్టి ప్రాచీన భారతదేశంలో నేటి హై హీల్స్ మాదిరిగానే పాదరక్షలు ఉండేవని ఖచ్చితంగా చెప్పడం కంటే ఎత్తైన పాదుకల రూపాలు భారతీయ శిల్పకళలో చాలా పూర్వం నుంచే కనిపించాయని చెప్పడం సరైనది. ఒడిశా కృష్ణుని శిల్పం రామప్ప మదనికల శిల్పాలు కోణార్క్ శిల్పాలు హోయసల దేవాలయ శిల్పాలు కలిసి చూస్తే ప్రాచీన భారతదేశంలో పాదరక్షలు కూడా సౌందర్యం అలంకరణ హోదా నాట్యకళ వంటి అంశాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది.

ఈ శిల్పాల అసలు విలువ కేవలం హై హీల్స్ చరిత్రను చెప్పడంలోనే లేదు. అవి ఆనాటి ప్రజల వస్త్రధారణ ఆభరణాల వినియోగం నాట్య సంప్రదాయం శిల్పకళ సౌందర్య దృష్టి సామాజిక జీవితం గురించి మనకు తెలియజేసే చారిత్రక ఆధారాలు. వేల సంవత్సరాల క్రితం రాతిలో చెక్కబడిన ఈ చిన్న పాదుకల రూపాలు కూడా ప్రాచీన భారతీయుల కళా నైపుణ్యం ఎంత ఉన్నతంగా ఉండేదో మనకు తెలియజేస్తున్నాయి.

//సేకరణ//

స్వలింగ సంపర్కులు యెహోవాసాక్షులు,l సోవియట్ యుద్ధ ఖైదీలువంటి అనేక వర్గాల ప్రజలు కూడా ఈ మారణకాండలో క్రూరంగా హత్యకు గురయ్యారు.

...................................

ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో (1939–1945) నాజీ జర్మనీ పాలకులు యూదులపై జరిపిన చరిత్రలోనే అతి పెద్ద అత్యంత క్రమబద్ధమైన మారణహోమం. దీన్ని హీబ్రూ భాషలో షోవా (Shoah) అని కూడా పిలుస్తారు, దీని అర్థం మహా విపత్తు అని.అడాల్ఫ్ హిట్లర్ నాయకత్వంలోని నాజీపార్టీ 1933లో అధికారంలోకి వచ్చిన వెంటనే యూదులపై వివక్షను క్రమంగా పెంచుతూ వచ్చింది.1935లో అమలుచేసిన న్యూరెంబర్గ్ చట్టాలు (Nuremberg Laws) యూదులను జర్మన్ పౌరసత్వం నుండి తొలగించి వారికి అనేక హక్కులను నిరాకరించాయి. 1938 నవంబర్‌లో జరిగిన క్రిస్టల్‌నాచ్ట్ (Kristallnacht - విరిగిన గాజుల రాత్రి) సంఘటనలో యూదుల దుకాణాలు సినగాగ్‌లు విధ్వంసానికి గురయ్యాయి. వేలాది మంది అరెస్టు చేయబడ్డారు. ఇది వ్యవస్థీకృత హింసకు ప్రారంభ సంకేతంగా నిలిచింది.1939లో యుద్ధం మొదలైన తర్వాత నాజీలు పోలాండ్ తూర్పు యూరప్ ప్రాంతాల్లో యూదులను ప్రత్యేక "ఘెట్టో"లలో బలవంతంగా బంధించారు. వార్సా ఘెట్టో వీటిలో అతిపెద్దది. ఆ తర్వాత 1942లో జరిగిన వాన్సీసమావేశం (Wannsee Conference)లో నాజీఅధికారులు యూదుల సమూల నిర్మూలనకు ఒక అధికారిక ప్రణాళికను (తుది పరిష్కారం Final Solution) రూపొందించారు.ఈ విధ్వంసక విధానంలో సుమారు 60 లక్షల (6 మిలియన్ల) మంది యూదులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. అప్పటి యూరప్ యూదు జనాభాలో ఇది దాదాపు మూడింట రెండు వంతులు. యూదులే కాకుండా రోమా (జిప్సీ) ప్రజలు,l శారీరక మానసిక వికలాంగులు రాజకీయ ప్రత్యర్థులు (కమ్యూనిస్టులు, సోషలిస్టులు) స్వలింగ సంపర్కులు యెహోవాసాక్షులు సోవియట్ యుద్ధ ఖైదీలు వంటి అనేక వర్గాల ప్రజలు కూడా ఈ మారణకాండలో క్రూరంగా హత్యకు గురయ్యారు. మొత్తం బాధితుల సంఖ్య 1.1 కోట్ల వరకు ఉంటుందని చరిత్రకారుల అంచనా.

ఈ మారణకాండకు నిర్బంధ lశిబిరాలు, మరణశిబిరాలు ప్రధానకేంద్రాలుగా నిలిచాయి. వీటిలో ఆష్విట్జ్-బిర్కెనావు (పోలాండ్‌లో) ట్రెబ్లింక, డకావు, బెర్గెన్ బెల్సెన్ వంటి శిబిరాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అక్కడ ప్రజలను రైళ్లలో ఎడ్ల బండ్లలో బలవంతంగా తరలించడం కనీస ఆహారం లేకుండా బలవంతపు పనులు చేయించడం ఆకలితో అణచివేయడం జైక్లోన్ బి విషవాయు గదులలో ఊపిరాడకుండా చంపడం సామూహిక కాల్పులు జరపడం వంటి అమానవీయ పద్ధతులు అవలంబించబడ్డాయి.వైద్య పరిశోధనల పేరుతో ఖైదీలపై అమానుష ప్రయోగాలు కూడా జరిగాయి.

1945లో మిత్రరాజ్యాల సైన్యాలు ఈ శిబిరాలను విముక్తి చేసినప్పుడు ప్రపంచానికి ఈ దురాగతాల పూర్తి తీవ్రత వెల్లడైంది. యుద్ధానంతరం జరిగిన న్యూరెంబర్గ్ విచారణల్లో నాజీ నాయకులపై మానవత్వానికి వ్యతిరేకంగా చేసిన నేరాల కింద విచారణ జరిపి శిక్షలు విధించారు. ఆన్ ఫ్రాంక్ అనే యూదు బాలిక రాసిన డైరీ ఈ కాలంలో సామాన్య ప్రజల బాధలను ప్రపంచానికి తెలియజేసిన అత్యంత ప్రభావవంతమైన రచనగా నిలిచింది.ఈ ఘటనల జ్ఞాపకార్థం ఐక్యరాజ్యసమితి జనవరి 27ను అంతర్జాతీయ హోలోకాస్ట్ స్మారక దినంగా ప్రకటించింది.ఇదే రోజున ఆష్విట్జ్ శిబిరం విముక్తి పొందింది. ఇజ్రాయెల్‌లో యాద్ వషేమ్ అనే ప్రత్యేక స్మారక కేంద్రం జర్మనీలో బెర్లిన్‌లోని హోలోకాస్ట్ మెమోరియల్ వంటి నిర్మాణాలు ఈ చరిత్రను భావితరాలకు గుర్తు చేయడానికి ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

 హోలోకాస్ట్ అనేది కేవలం యుద్ధకాల దుర్ఘటన మాత్రమే కాదు. మానవజాతి చరిత్రలో వివక్ష అసహనం అమానవీయతల పరాకాష్ఠకు ప్రతీకగా నిలిచే ఎన్నటికీ మరువరాని విషాద సంఘటన. ఈ చరిత్రను గుర్తుంచుకోవడం ద్వారా భవిష్యత్తులో ఇలాంటి మారణకాండలు పునరావృతం కాకుండా చూసుకోవాలనే హెచ్చరికగా ఇది నిలుస్తుంది.

//సేకరణ//

శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు 1517 ACE వరకు పుత్రసంతానం లేదనే చారిత్రక సత్యాన్ని అనంతపురం జిల్లా లేపాక్షి మండలంలోని చోళసముద్రం చౌడేశ్వరి దేవాలయంలో లభించిన శాసనం స్పష్టంగా ధ్రువీకరిస్తుంది.

.........................................

ఈ శాసనం 1517 ACE డిసెంబరు 1వ తేదీ నాటిది. విజయనగర సామ్రాజ్య ప్రధానమంత్రి తిమ్మరుసు కుమారుడు మరియు శ్రీపత్యాచార్యుని మనుమడైన రాయసాద కొండమరసయ్య ఈ శాసనాన్ని వేయించారు. తన ఏలినవారైన కృష్ణదేవరాయలకు వంశోద్ధారకుడైన మగసంతానం కలగాలని కోరుతూ ఆయన చోళసముద్రం చౌడేశ్వరీదేవికి వివిధ్య కానుకలను సమర్పించారు. విజయనగర రాజాంతఃపురంలో సంతానలేమికి సంబంధించిన ఆందోళనను, రాజుల పట్ల అధికారులకు ఉన్న అత్యంత భక్తిప్రపత్తులను ఈ శాసనం వెల్లడిస్తుంది. కాలక్రమేణా కృష్ణదేవరాయలకు క్రీస్తుశకం 1518 ACE ప్రాంతంలో తిరుమలరాయలు అనే కుమారుడు జన్మించినప్పటికీ ఆ బాలుడు చిన్నతనంలోనే అనుమానాస్పద స్థితిలో విషప్రయోగానికి గురై మరణించడం విజయనగర చరిత్రలో ఒక విషాద ఘట్టం. ఈ అమూల్యమైన శాసనాన్ని పురావస్తుశాఖ శాసనసంచాలకులు మునిరత్నం రెడ్డి సాయంతో శాసనపరిశోధకుడు సూర్యకుమార్ వెలుగులోకి తేగా, 

దీనితోపాటు దక్షిణ భారతదేశ సామాజిక మరియు ఆర్థిక చరిత్రను వెల్లడించే మరో రెండు ముఖ్యమైన శాసనాల వివరాలను కూడా వారు అందించారు. మొదటి శాసనం కాకతీయుల వైభవానికి ప్రతీకగా  1321 ACE జూన్ 28న గుంటూరు జిల్లాలోని కుంకలగుంట గ్రామంలో వేయబడింది. కాకతీయ చక్రవర్తి ప్రతాపరుద్రునికి పుణ్యం కలగాలని ఆకాంక్షిస్తూ మోటుపల్లి భాస్కరదేవుని మంత్రి మలయంకా కుంకలగుంట మూలస్థాన కేదారదేవర అమృతపడి నైవేద్యం కోసం భూములను, ధనాన్ని, నూనె గానుగను దానంగా ఇచ్చారు. మోటుపల్లి ఆ కాలంలో కాకతీయుల ప్రసిద్ధ అంతర్జాతీయ రేవుపట్టణంగా వెలుగొందింది. ఈ శాసన వివరాలు దక్షిణ భారత దేశ శాసనాలు ఆరవ సంపుటిలోని 592వ శాసనంగా భద్రపరచబడ్డాయి.

రెండవ శాసనం విజయనగర చక్రవర్తి అచ్యుతదేవరాయల పాలనాకాలానికి చెందినదై 1539 ACE జూన్ 28న చిత్తూరు జిల్లాలోని కోసువారిపల్లె గ్రామంలో చెక్కబడింది. మహానాయంకరాచార్యుడైన కంభం తిమ్మనాయనింగారు కోసువారిపల్లె తిరువెంగళనాధుని దీపారాధన, నైవేద్యం, అమృతపడి పూజల నిర్వహణ కొరకు గొడుగుబ్బ గ్రామంలోని సుంక సువర్ణాదాయాలను, నీరారంభ మరియు కాడారంభ పొలాల ఆదాయాన్ని త్రికరణశుద్ధిగా ఏకభోగంగా దానం చేశారు. ఈ దాన వివరాలు దక్షిణ భారత దేశ శాసనాలు పదహారవ సంపుటిలోని 116వ శాసనంగా నమోదయ్యాయి.

ఈ మూడు శాసనాలు మధ్యయుగ నాటి దేవాలయ ఆర్థిక వ్యవస్థను, నాటి సమాజంలో రాజులు మరియు అధికారుల భక్తి సంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆనాటి పాలకులు తమ తల్లిదండ్రులకు, చక్రవర్తులకు లేదా తమ కుటుంబానికి పుణ్యం ప్రాప్తించాలని లేదా వ్యక్తిగత కోరికలు నెరవేరాలని దేవాలయాలకు భూమాన్యాలు, స్వర్ణాభరణాలు, పశుసంపద, నూనెగానుగలను సమర్పించేవారు. కొన్నిసార్లు నిర్దిష్ట వృత్తులు మరియు వ్యాపారాలపై వచ్చే పన్ను ఆదాయాన్ని దేవుడి నిత్యపూజల కోసం మళ్లించేవారు.

శాసనాల్లోని పరిపాలనా మరియు సాంకేతిక పదజాలం ఆనాటి సంస్కృతిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది. మూలస్థానం అంటే దేవాలయ గర్భగుడిలోని ప్రధాన మూలవిరాట్టు అని అర్థం. ఆముదపడి లేదా అమృతపడి అంటే వండిన అన్నంలో బెల్లం, పెరుగు, నెయ్యి కలిపి దేవుడికి సమర్పించే పవిత్ర నైవేద్యం. కేదారదేవర అనేది శివుని యొక్క ప్రత్యేకరూపం కాగా, కేదారం అనగా వరిమడి అనే అర్థం ఉంది. ఇది ప్రసిద్ధ కేదారినాథ క్షేత్రనామాన్ని పోలి ఉంటుంది. దేవుడిని సాధారణ మనిషిలా భావించి ఆయనకు జీవనాధారమైన ఆహారపదార్థాలను నివేదించే ప్రక్రియనే దీపారాధన మరియు నైవేద్యంగా పేర్కొన్నారు.

ఆర్థిక పదాలలో సుంక సువర్ణాదాయం అనగా వివిధ సుంకాల ద్వారా ప్రాప్తించే రొక్కపు ఆదాయం. నీరారంభం అంటే చెరువులు, కాలువలు, బావుల నీటి పారుదల ఆధారంగా చేసే సాగు కాగా, కాడారంభం అంటే కేవలం వర్షాలపై ఆధారపడి చేసే మెట్ట వ్యవసాయం. త్రికరణశుద్ధి అంటే మనస్సు, వాక్కు, క్రియ అనే మూడింటిలో పవిత్రతను పాటించడం. ఏకభోగం అంటే ఇచ్చిన దానాన్ని లేదా ఆస్తిని పూర్తి హక్కులతో ఒక్కరే అనుభవించడం. శ్రీమన్మహానాయంకరాచార్య అనే బిరుదు విజయనగర పరిపాలనలో సామంత రాజులకు, అమరనాయకులకు మరియు ప్రాంతీయ అధికారులకు ఇవ్వబడే ఉన్నతమైన అధికారిక హోదాను సూచిస్తుంది.

//సేకరణ //

రాక్షసి-తంగడి యుద్ధం 1565 - రాయలకు గిలానీ సైనికాధికారుల ద్రోహం.

....................................

దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన మలుపు తళ్లికోట యుద్ధం. 1565 జనవరి 23న నేటి కర్ణాటకలోని బీజాపూర్ ప్రాంతంలో జరిగిన ఈ సంగ్రామం విజయనగర సామ్రాజ్యపు శక్తివంతమైన ఆధిపత్యాన్ని శాశ్వతంగా కూల్చేసింది. విజయనగర సామ్రాజ్యం 16వ శతాబ్దం మధ్యకాలంలో దక్షిణ భారతదేశంలో అపారమైన శక్తిగా ఎదిగింది. ఆళియ రామరాయలు (Rama Rayalu) తుళువ వంశపు ప్రతినిధిగా నామమాత్రపు రాజు సదాశివరాయల స్థానంలో వాస్తవ అధికారం చేపట్టి దక్కన్ సుల్తానుల మధ్య దౌత్యక్రీడలతో తన ప్రభావాన్ని పెంచుకున్నాడు. ఈ పెరుగుతున్న శక్తి సుల్తానులందరికీ భయాన్ని కలిగించింది. సాధారణంగా పరస్పరం కలహించుకునే బీజాపూర్, అహ్మద్‌నగర్, గోల్కొండ, బీదర్ సుల్తానేట్‌లు ఈ సందర్భంలో ఒక్కటిగా ఏకమయ్యాయి. విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని అరికట్టడం కోసం ఏర్పడిన ఈ కూటమి దక్కన్ రాజకీయాలలో అసాధారణ పరిణామం. రామరాయలు కృష్ణా నదికి దక్షిణాన తన సైన్యాన్ని రాక్షసి తంగడి గ్రామాలమధ్య మోహరించి నది దాటే ప్రతి రేవును కాపలాగా ఉంచాడు. కానీ సుల్తానుల సంయుక్త సైన్యం తళ్ళికోట గ్రామం  వద్ద విడిది చేసి, నది దిగువకు వెళ్తున్నట్టు నటించి రాత్రి వేళ నదిని దాటి దక్షిణ తీరానికి చేరుకుంది. ఈ వ్యూహాత్మక ఎత్తుగడ మధ్యయుగ దక్కన్ సైనిక చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఉదాహరణ.లక్షమందికి పైగా కాల్బలం, 40,000 అశ్వికదళం వెయ్యి యుద్ధ ఏనుగులు. కూటమి సేనలు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ అధునాతన ఫిరంగులు టర్కీపర్షియన్ శైలి వ్యూహాలు పనిచేశాయి.మొదట విజయనగర సైన్యం ఆధిపత్యం చూపినా ఫిరంగుల దాడి ముందు వెనుకడుగు వేసింది. గిలానీ సోదరులు అంటే విజయనగర సైన్యంలో ఉన్న వున్నతస్థాయి ముస్లిం సేనానులు నమ్మకద్రోహం చేసి పల్లకిలో వున్న రామరాయలను పట్టుకున్నారు. దాంతో హుస్సేన్ నిజాం షా రామరాయలను శిరచ్ఛేదం చేసి ఆయన తలను ఈటెకు గుచ్చి యుద్ధరంగంలో ప్రదర్శించాడు.రామరాయల మరణంతో విజయనగర సైన్యం చెల్లాచెదురైంది.సుల్తానుల సైన్యం హంపీపై దండెత్తి నగరాన్ని దోచుకుని తగలబెట్టి దేవాలయాలు, రాజప్రాసాదాలు మార్కెట్‌లు ధ్వంసం చేసింది.హంపీ శాశ్వతంగా జనావాసం కోల్పోయి నేడు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ సంపదగా నిలిచింది. తిరుమల దేవరాయలు యుద్ధంలో పాల్గొనకుండ విజయనగరానికి రక్షణగా వున్నాడు. ఇతను రామరాయల తమ్ముడు & శ్రీకృష్ణదేవరాయల చిన్నల్లుడు.తిరుమల రాయల విజయనగరం నుండి అశేష ధనరాసులతో బంధువర్గంతో పెనుకొండకు చేరిపోయాడు. విజయనగర విధ్వంసం తరువాత తిరుమల దేవ రాయలు హంపి చేరి పునరుద్ధరణ కొరకు పాటుపడినా ప్రజలు అక్కడ మరలా నివసించడానికి ఇష్టపడలేదు. దాంతో తిరుమడు పెనుకొండకు రాజధానిని మార్చి అరవీడు వంశాన్ని స్థాపించినప్పటికీ, పూర్వ వైభవం తిరిగి రాలేదు.కాని అతని కుమారుడైన వేంకటపతిరాయలు చంద్రగిరి రాజధానిగా విజయనగరానికి పునర్వైభవాన్ని తెచ్చాడు. తళ్లికోట యుద్ధం దక్షిణ భారతదేశంలోని చివరి గొప్ప హిందూ సామ్రాజ్యం అంతమవడానికి దారితీసింది. దానికి రామరాయల బలహీనమైన. యుద్ధనీతి కూడా మరో కారణం.

//సేకరణ//

................ జిబి విశ్వనాథ MA 9441245857

ఔరా కోమటి ఎంత గొప్ప వర్తకుడివి కళాపోషకుడివి రా నువ్వు.

.....................................

అవచి తిప్పయ్య శెట్టి విజయనగర రెడ్డిరాజుల సామ్రాజ్య కాలంలో జీవించిన దక్షిణ భారతదేశపు అతిగొప్ప స్వదేశీ వర్తకుడు. ఈయన స్వస్థలం నెల్లూరు అప్పటి పేరు విక్రమసింహపురి. అయితే వీరి మూలాలు కాంచీపురమని తరువాత కాకతీయుల కాలంలో ప్రసిద్ధ రేవు పట్టణమైన మోటుపల్లిలో స్థిరపడి సముద్ర వ్యాపారంలో నిపుణులయ్యారని చరిత్రకారులు చెబుతారు. మోటుపల్లి ఆనాటి ఆంధ్ర తీరంలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందిన రేవుపట్టణం, కాకతీయ గణపతిదేవుడు కూడా ఈ రేవు వర్తకులకు రక్షణ కల్పిస్తూ ప్రత్యేక అభయ శాసనం వేయించినంతటి ప్రాముఖ్యత దీనికి ఉండేది. తిప్పయ్య శెట్టి కులానికి కోమటి, కొన్నిచోట్ల త్రిపురాంతక శెట్టి, త్రిపుర శెట్టి అని కూడా పిలిచేవారు.తిప్పయ్య శెట్టి రెండవ హరిహర రాయలు రెండవ దేవరాయలు కాలంలోను, కొండవీడు రాజు కుమారగిరి రెడ్డి కాలంలోను చురుగ్గా ఉన్నాడు. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం ఆనాటి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ఒక ప్రధాన సాంస్కృతిక వాణిజ్య కేంద్రంగా విలసిల్లింది.కుమారగిరి రెడ్డి స్వయంగా కవి కళా పోషకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ కాలంలో విలువైన దిగుమతులలో ముఖ్యంగా గుర్రాలు, ఏనుగులు, కర్పూరం, పట్టు వస్త్రాలు అరబ్బు వ్యాపారుల గుత్తాధిపత్యంలో ఉండేవి.మధ్యయుగ భారత రేవుపట్టణాలలో అరబ్బు వర్తక సమాజాలు స్థిరపడి గుర్రాల వ్యాపారంపై ప్రత్యేక పట్టు కలిగి ఉండేవారు.ఎందుకంటే భారతదేశంలో యుద్ధ గుర్రాల సంతతి పెంపకం సాధారణంగా వాతావరణ పరిమితుల వల్ల తక్కువ నాణ్యతతో ఉండేది. తిప్పయ్య శెట్టి తన తమ్ముళ్లు తిరుమల శెట్టి, సామి శెట్టితో కలిసి సొంత నౌకలతో వారి గుత్తాధిపత్యాన్ని బద్దలు కొట్టాడు. వీరు నేల మీద, సముద్రం మీద రెండు మార్గాల్లో వ్యాపారం చేసేవారు.ఈయన వ్యాపార వైభవం గురించి కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు తన హరవిలాస కావ్యంలో వివరంగా రాశాడు. ఈ కావ్యాన్ని శ్రీనాథుడు తిప్పయ్య శెట్టికే అంకితం ఇచ్చాడు. హరవిలాసం శ్రీనాథుని ప్రసిద్ధ కావ్యాలలో ఒకటిగా పురాణ కథాంశాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని రాసిన తెలుగు కావ్యంగా సాహిత్య చరిత్రలో స్థానం పొందింది. ఈ కావ్యం ప్రకారం తిప్పయ్య పంజాబ్ నుండి కర్పూరం, జలంధర్ నుండి బంగారం, సింహళం నుండి ఏనుగులు, హోర్ముజ్ నుండి అరబ్బీ గుర్రాలు, గోవా నుండి కస్తూరి, సముద్రం నుండి ముత్యాలు-రత్నాలు, భోటాన్ నుండి జవాది, చైనా నుండి పట్టు వస్త్రాలు తెప్పించేవాడు. ఇది ఆనాటి వాణిజ్యం ఎంత విస్తృతమైనదో భారత ఉపఖండాన్ని దాటి మధ్య ఆసియా ఆగ్నేయాసియా తూర్పు ఆసియా వరకు వ్యాపించిన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంబంధాలను తెలియజేస్తుంది.

ఈ సరుకులను ఒకేసారి విజయనగర రాజు రెండవ హరిహరుడికి కొండవీడు రాజు కుమారగిరి రెడ్డికి బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షాకు ఒరిస్సా గజపతి రాజుకు కూడా సరఫరా చేసేవాడు. నలుగురు శత్రు రాజులకు కూడా ఒకే వ్యాపారి సరకులు ఇవ్వగలగడం అతని రాజకీయ పలుకుబడికి నిదర్శనం.అందుకే రాజులు అతనికి వర్తకగుత్తాధిపత్యం ఇచ్చారు. ఆనాటి రాజకీయ శత్రుత్వాలకు అతీతంగా వర్తకులు తటస్థ వాణిజ్య మార్గాలు నిర్వహించడం మధ్యయుగ దక్షిణాసియా వాణిజ్య చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక లక్షణంగా చరిత్రకారులు గుర్తిస్తారు.ఇది రాజ్యాల మధ్య యుద్ధాలు జరుగుతున్నప్పటికీ వాణిజ్యం నిరాటంకంగా కొనసాగే వ్యూహాత్మక అవగాహనను చూపిస్తుంది.తిప్పయ్య కేవలం వ్యాపారి కాదు గొప్ప కళా పోషకుడు. శ్రీనాథుడు పేదరికంలో ఉన్నప్పుడు ఆదరించి పోషించాడు. అందుకే శ్రీనాథుడు అతనిని ఆప్యాయంగా ఆవచి అంటే ఆవలింటి వాడు లేదా బాల్య మిత్రుడు అనే గౌరవ బిరుదుతో ఆవచి తిప్పయ్య అని, బాలసఖుడని పిలిచాడు. హరవిలాస రచనా కాలం సుమారు 1398 ACE నుండి 1400 ACE మధ్య అని, అప్పటికి తిప్పయ్య వయసు 65 నుండి 70 ఏళ్లు ఉండవచ్చని పండితుల అంచనా. శ్రీనాథుడు తన కావ్యాలలో పోషకుల గురించి వ్యక్తిగత అనుభవాలను ఆప్యాయతను వ్యక్తం చేయడం ద్వారా ఆనాటి కవిపోషక సంబంధాలు ఎంత సన్నిహితంగా ఉండేవో తెలియజేశాడు. విజయనగర వైభవంలో కోమటివర్తకులు స్థానిక సముద్ర వ్యాపారాన్ని ఎలా నిలబెట్టారో చెప్పడానికి తిప్పయ్య శెట్టి జీవితమే ఉత్తమ ఉదాహరణ.

//సేకరణ//

...........GB Viswanath MA Anantapuram 9441245857.

ఔరా కోమటి ఎంత గొప్ప వర్తకుడివి కళాపోషకుడివి రా నువ్వు.

.....................................

అవచి తిప్పయ్య శెట్టి విజయనగర రెడ్డిరాజుల సామ్రాజ్య కాలంలో జీవించిన దక్షిణ భారతదేశపు అతిగొప్ప స్వదేశీ వర్తకుడు. ఈయన స్వస్థలం నెల్లూరు అప్పటి పేరు విక్రమసింహపురి. అయితే వీరి మూలాలు కాంచీపురమని తరువాత కాకతీయుల కాలంలో ప్రసిద్ధ రేవు పట్టణమైన మోటుపల్లిలో స్థిరపడి సముద్ర వ్యాపారంలో నిపుణులయ్యారని చరిత్రకారులు చెబుతారు. మోటుపల్లి ఆనాటి ఆంధ్ర తీరంలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందిన రేవుపట్టణం, కాకతీయ గణపతిదేవుడు కూడా ఈ రేవు వర్తకులకు రక్షణ కల్పిస్తూ ప్రత్యేక అభయ శాసనం వేయించినంతటి ప్రాముఖ్యత దీనికి ఉండేది. తిప్పయ్య శెట్టి కులానికి కోమటి, కొన్నిచోట్ల త్రిపురాంతక శెట్టి, త్రిపుర శెట్టి అని కూడా పిలిచేవారు.తిప్పయ్య శెట్టి రెండవ హరిహర రాయలు రెండవ దేవరాయలు కాలంలోను, కొండవీడు రాజు కుమారగిరి రెడ్డి కాలంలోను చురుగ్గా ఉన్నాడు. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం ఆనాటి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో ఒక ప్రధాన సాంస్కృతిక వాణిజ్య కేంద్రంగా విలసిల్లింది.కుమారగిరి రెడ్డి స్వయంగా కవి కళా పోషకుడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. ఆ కాలంలో విలువైన దిగుమతులలో ముఖ్యంగా గుర్రాలు, ఏనుగులు, కర్పూరం, పట్టు వస్త్రాలు అరబ్బు వ్యాపారుల గుత్తాధిపత్యంలో ఉండేవి.మధ్యయుగ భారత రేవుపట్టణాలలో అరబ్బు వర్తక సమాజాలు స్థిరపడి గుర్రాల వ్యాపారంపై ప్రత్యేక పట్టు కలిగి ఉండేవారు.ఎందుకంటే భారతదేశంలో యుద్ధ గుర్రాల సంతతి పెంపకం సాధారణంగా వాతావరణ పరిమితుల వల్ల తక్కువ నాణ్యతతో ఉండేది. తిప్పయ్య శెట్టి తన తమ్ముళ్లు తిరుమల శెట్టి, సామి శెట్టితో కలిసి సొంత నౌకలతో వారి గుత్తాధిపత్యాన్ని బద్దలు కొట్టాడు. వీరు నేల మీద, సముద్రం మీద రెండు మార్గాల్లో వ్యాపారం చేసేవారు.ఈయన వ్యాపార వైభవం గురించి కవిసార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు తన హరవిలాస కావ్యంలో వివరంగా రాశాడు. ఈ కావ్యాన్ని శ్రీనాథుడు తిప్పయ్య శెట్టికే అంకితం ఇచ్చాడు. హరవిలాసం శ్రీనాథుని ప్రసిద్ధ కావ్యాలలో ఒకటిగా పురాణ కథాంశాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని రాసిన తెలుగు కావ్యంగా సాహిత్య చరిత్రలో స్థానం పొందింది. ఈ కావ్యం ప్రకారం తిప్పయ్య పంజాబ్ నుండి కర్పూరం, జలంధర్ నుండి బంగారం, సింహళం నుండి ఏనుగులు, హోర్ముజ్ నుండి అరబ్బీ గుర్రాలు, గోవా నుండి కస్తూరి, సముద్రం నుండి ముత్యాలు-రత్నాలు, భోటాన్ నుండి జవాది, చైనా నుండి పట్టు వస్త్రాలు తెప్పించేవాడు. ఇది ఆనాటి వాణిజ్యం ఎంత విస్తృతమైనదో భారత ఉపఖండాన్ని దాటి మధ్య ఆసియా ఆగ్నేయాసియా తూర్పు ఆసియా వరకు వ్యాపించిన అంతర్జాతీయ వాణిజ్య సంబంధాలను తెలియజేస్తుంది.

ఈ సరుకులను ఒకేసారి విజయనగర రాజు రెండవ హరిహరుడికి కొండవీడు రాజు కుమారగిరి రెడ్డికి బహమనీ సుల్తాన్ ఫిరోజ్ షాకు ఒరిస్సా గజపతి రాజుకు కూడా సరఫరా చేసేవాడు. నలుగురు శత్రు రాజులకు కూడా ఒకే వ్యాపారి సరకులు ఇవ్వగలగడం అతని రాజకీయ పలుకుబడికి నిదర్శనం.అందుకే రాజులు అతనికి వర్తకగుత్తాధిపత్యం ఇచ్చారు. ఆనాటి రాజకీయ శత్రుత్వాలకు అతీతంగా వర్తకులు తటస్థ వాణిజ్య మార్గాలు నిర్వహించడం మధ్యయుగ దక్షిణాసియా వాణిజ్య చరిత్రలో ఒక ప్రత్యేక లక్షణంగా చరిత్రకారులు గుర్తిస్తారు.ఇది రాజ్యాల మధ్య యుద్ధాలు జరుగుతున్నప్పటికీ వాణిజ్యం నిరాటంకంగా కొనసాగే వ్యూహాత్మక అవగాహనను చూపిస్తుంది.తిప్పయ్య కేవలం వ్యాపారి కాదు గొప్ప కళా పోషకుడు. శ్రీనాథుడు పేదరికంలో ఉన్నప్పుడు ఆదరించి పోషించాడు. అందుకే శ్రీనాథుడు అతనిని ఆప్యాయంగా ఆవచి అంటే ఆవలింటి వాడు లేదా బాల్య మిత్రుడు అనే గౌరవ బిరుదుతో ఆవచి తిప్పయ్య అని, బాలసఖుడని పిలిచాడు. హరవిలాస రచనా కాలం సుమారు 1398 ACE నుండి 1400 ACE మధ్య అని, అప్పటికి తిప్పయ్య వయసు 65 నుండి 70 ఏళ్లు ఉండవచ్చని పండితుల అంచనా. శ్రీనాథుడు తన కావ్యాలలో పోషకుల గురించి వ్యక్తిగత అనుభవాలను ఆప్యాయతను వ్యక్తం చేయడం ద్వారా ఆనాటి కవిపోషక సంబంధాలు ఎంత సన్నిహితంగా ఉండేవో తెలియజేశాడు. విజయనగర వైభవంలో కోమటివర్తకులు స్థానిక సముద్ర వ్యాపారాన్ని ఎలా నిలబెట్టారో చెప్పడానికి తిప్పయ్య శెట్టి జీవితమే ఉత్తమ ఉదాహరణ.

//సేకరణ//

...........GB Viswanath MA Anantapuram 9441245857.

బుద్ధుని అస్తికల కొరకు జరగబోతున్న యుద్ధాన్ని  ద్రోణుడనే బ్రాహ్మణుడు

 ఆపి వాటిని 8 రాజ్యాల వారికి పంచాడు.

..................................................

బుద్ధుడు కుశీనగరంలో 483 BCEలో పరినిర్వాణం చెందిన తరువాత, ఆయన భౌతిక శరీరాన్ని మల్ల రాజులు దహనం చేశారు. బుద్ధుడు తన పరినిర్వాణానికి ముందు వైశాలి నుంచి కుశీనగరం వరకు సాగించిన చివరి యాత్ర, ఆనందుడు వంటి శిష్యులకు ఇచ్చిన బోధలు బౌద్ధ గ్రంథాలైన మహాపరినిబ్బాన సుత్తలో వివరంగా నమోదైయ్యాయి. దహనం తరువాత మిగిలిన అస్థికలను దంతాలను బౌద్ధులు అత్యంత పవిత్రమైన ధాతువులుగా భావించారు.ఈ ధాతువులను ఎవరు తీసుకోవాలి అనే విషయంలో పెద్ద వివాదం వచ్చింది. కుశీనగర మల్లులు మొత్తం ధాతువులు తమవే అనగా మిగతా ఏడు రాజ్యాల వారు కూడా మేము బుద్ధుని బంధువులం అనుచరులం మాకు కూడా హక్కు ఉందని యుద్ధానికి సిద్ధపడ్డారు. ఆ సమయంలో ద్రోణుడు అనే బ్రాహ్మణుడు మధ్యవర్తిత్వం చేసి యుద్ధాన్ని ఆపాడు. ఆయన ధాతువులను ఎనిమిది సమాన భాగాలుగా విభజించాడు. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో ఈ సంఘటనను ధాతు విభజన లేదా ద్రోణ విభజనగా పేర్కొంటారు, ఇది బుద్ధుని బోధించిన అహింస సామరస్య సూత్రాలకు నిజ జీవిత సాక్ష్యంగా బౌద్ధ చరిత్రలో ప్రస్తావించబడుతుంది.ఈ ఎనిమిది భాగాలను ఎనిమిది రాజ్యాలు పొందాయి. అవి (1) రాజగృహంలో అజాతశత్రువు (2) వైశాలిలో లిచ్ఛవులు (3) కపిలవస్తులో శాక్యులు (4) అల్లకప్పలో బులులు, (5) రామగ్రామంలో కోలియులు (6) వేఠద్వీపంలో మల్లులు (7) పావాలో మల్లులు (8) కుశీనగరంలో మల్లులు. ఈ రాజ్యాలు, గణతంత్రాలు బుద్ధుని జీవితకాలం నాటి ఉత్తర భారత రాజకీయ చిత్రపటాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.వీటిలో శాక్యులు స్వయంగా బుద్ధుని జన్మవంశానికి చెందినవారు. లిచ్ఛవులు మల్లులు వంటివి గణతంత్ర పరిపాలనా వ్యవస్థలుగా ప్రసిద్ధి చెందినవి.రాజగృహంలోని అజాతశత్రువు మగధ సామ్రాజ్యానికి చెందిన శక్తివంతమైన చక్రవర్తి.ప్రతి రాజ్యం తమ భాగాన్ని తమ రాజధానిలో స్తూపం కట్టి, అందులో ధాతు కరండం (పవిత్ర పెట్టె)లో ఉంచి ప్రతిష్టించారు. అంతేకాక ధాతువులను పంచిన పాత్రను ద్రోణ బ్రాహ్మణుడు తీసుకొని దానిపై ఒక స్తూపం కట్టాడు.దహనం చేసిన బూడిదను పిప్పలివనంలోని మోరియాలు తీసుకొని దానిపై స్తూపం కట్టారు. అలా మొదట మొత్తం పది స్తూపాలు వచ్చాయి. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో స్తూపం అనేది కేవలం సమాధి కట్టడం మాత్రమే కాక బుద్ధుని జ్ఞానోదయ మార్గానికి, ధర్మానికి ప్రతీకగా ఆరాధనా కేంద్రంగా రూపుదిద్దుకుంది. అర్ధగోళాకార నిర్మాణం విశ్వాన్ని బుద్ధుని శాంతచిత్తాన్ని సూచిస్తుందని బౌద్ధ నిర్మాణ శాస్త్రవేత్తలు వివరిస్తారు.

తరువాత సుమారు 200 ఏళ్లకు మౌర్య చక్రవర్తి అశోకుడు ఈ ఎనిమిది స్తూపాలలో ఏడు స్తూపాలను తవ్వించి ధాతువులను తీసి చిన్న చిన్న భాగాలుగా చేసి భారతదేశం అంతటా 84 వేల స్తూపాలు కట్టించి పంపించాడని బౌద్ధ గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి. అశోకుడు కళింగ యుద్ధానంతరం బౌద్ధమతాన్ని స్వీకరించి దాన్ని సామ్రాజ్యమంతటా విదేశాలకు కూడా వ్యాపింపజేసిన చక్రవర్తిగా చరిత్రలో ప్రసిద్ధి చెందాడు.బుద్ధ ధాతువుల పునర్విభజన విస్తృత వ్యాప్తి ఆయన బౌద్ధ ప్రచార కార్యక్రమంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగంగా చెప్పవచ్చు. ఒక్క రామగ్రామ స్తూపాన్ని మాత్రం నాగులు కాపాడుతున్నారని వదిలేశాడు. ఈ కథనం బౌద్ధ సాహిత్యంలో నాగుల భక్తికి, స్తూప రక్షణకు సంబంధించిన ఆసక్తికరమైన ఐతిహ్యంగా నిలుస్తుంది.ఈ విధంగానే బుద్ధ ధాతువులు మొదట ఎనిమిది ప్రాంతాల నుండి తరువాత అశోకుని ద్వారా ఆంధ్రాలోని భట్టిప్రోలు అమరావతి శ్రీలంక ఆఫ్ఘనిస్తాన్ వరకు వ్యాపించాయి. ఈ విస్తరణ బౌద్ధమతం భారతదేశం సరిహద్దులు దాటి మధ్య ఆసియా శ్రీలంక ఆగ్నేయాసియా వరకు వ్యాపించడానికి పునాది వేసింది. అందుకే భట్టిప్రోలులో దొరికిన ధాతు పేటికలు ఆ విస్తరణలో భాగమే.కృష్ణా నదీ తీరంలోని భట్టిప్రోలు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో బౌద్ధమత వ్యాప్తికి ప్రాచీన కేంద్రంగా ధాతు పూజా సంప్రదాయానికి ముఖ్యమైన సాక్ష్యంగా చరిత్రకారులు గుర్తిస్తారు.

//సేకరణ//

GB Viswanath MA Anantapuram 9441245857

 అనంతపురం.

చరిత్రలో మొదటిసారిగా "భరతవర్ష" అనే పదాన్ని ఈ శాసనంలోనే వాడారు.

.........................................

హాతిగుంఫా శాసనం భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన శిలాశాసనాలలో ఒకటి. ఇది ఒడిశా రాష్ట్రంలోని భువనేశ్వర్ సమీపంలో ఉన్న ఉదయగిరి కొండల్లోని సహజ గుహలో చెక్కబడింది. గుహ పైకప్పు ఆకారం ఏనుగు తలను పోలి ఉండటం వల్ల దీనికి హాతిగుంఫా అనే పేరు వచ్చింది. ఈ శాసనాన్ని కళింగ దేశపు మహామేఘవాహన వంశానికి చెందిన జైనమత అనుయాయి ఖారవేలుడు చెక్కించాడు.ఇది ప్రాకృతభాషలో బ్రాహ్మీలిపిలో పదిహేడు పంక్తులుగా ఉంది. కాలం క్రీపూ రెండవ శతాబ్దంనుండి మొదటిశతాబ్దం మధ్యకాలానికి చెందినదిగా చరిత్రకారులు అంచనా వేస్తారు. శాసనం నమో అరహంతానం నమో సిద్ధానం అనే జైన నమస్కార వాక్యంతో ప్రారంభమవుతుంది. ఆ తర్వాత ఖారవేలుని జీవితాన్ని సంవత్సరాల వారీగా ప్రశస్తి శైలిలో వర్ణిస్తుంది. అతను పదిహేనేళ్ల వయసు వరకు విద్యాభ్యాసం యుద్ధవిద్యలు అభ్యసించి పదహారవ ఏట యువరాజుగా నియమితుడై ఇరవై నాలుగవ ఏట రాజ్యాధికారం చేపట్టినట్టు పేర్కొనబడింది.

పరిపాలనలో మొదటి సంవత్సరంలో తుఫాను వల్ల దెబ్బతిన్న కళింగనగరి కోట గోడలను ప్రవేశద్వారాలను మరమ్మతు చేయించి ముప్పై ఐదు లక్షల నాణేల వ్యయంతో నీటిపారుదల కాలువలు చెరువులు తవ్వించాడు. ఇది సుదర్శనతటాకం వంటి సమకాలీన జలవనరుల నిర్మాణ సంప్రదాయానికి మరో ఉదాహరణ. రెండవ సంవత్సరంలో సాతవాహన రాజుపై దండయాత్ర చేసి విజయం సాధించాడు. మూడవ సంవత్సరంలో రాజధానిలో సంగీత నృత్య ఉత్సవాలను ఘనంగా నిర్వహించాడు. ఎనిమిదవ సంవత్సరంలో మగధరాజ్యంపై దాడిచేసి గోరథగిరి కోటను ధ్వంసం చేశాడు.పన్నెండవ సంవత్సరంలో మగధపై మరోసారి దండెత్తి గతంలో మౌర్యచక్రవర్తి కళింగం నుండి తీసుకెళ్లిన కళింగ జిన విగ్రహాన్ని తిరిగి స్వదేశానికి తీసుకువచ్చాడు. ఇది కళింగ ప్రజల మతపరమైన సాంస్కృతిక ఆత్మగౌరవాన్ని ప్రతిబింబించే ఘటన.శాసనంలో యవనరాజు దిమితను ఖారవేలుడు తరిమికొట్టినట్టు ప్రస్తావన ఉంది. ఇది భారత గ్రీకు సంబంధాలను అధ్యయనం చేయడానికి కీలక ఆధారం. అలాగే దక్షిణాదిన పాండ్య చోళ చేర రాజుల సమాఖ్యను ఓడించినట్టు చెబుతుంది.ఇది తమిళ రాజ్యాల తొలి చారిత్రక ప్రస్తావనల్లో ఒకటి. ఈ శాసనం నందవంశం కళింగాన్ని పాలించినట్టు, మౌర్యులు కళింగంపై దండయాత్ర చేసినట్టు తెలిపే స్వతంత్ర ఆధారం. ఇందులో భరతవర్ష అనే పదం భారతీయ శాసన సాహిత్యంలో మొదటిసారిగా కనిపిస్తుంది. గజ అశ్వ రథ పదాతి దళాలతో కూడిన చతురంగ బలం గురించి అలాగే నౌకాదళం ఉనికిని సూచించే ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి.ఇది కళింగ రాజ్యం నౌకావాణిజ్యంలో సముద్రయానంలో ముందంజలో ఉండేదని సూచిస్తుంది.

శాసనం చివరలో ఖారవేలుడు జైన సన్యాసుల నివాసం కోసం ఉదయగిరి ఖండగిరి కొండల్లో గుహలు తొలిపించినట్టు ప్రజలపై పన్నుల భారాన్ని తగ్గించి సుఖశాంతులు కలిగించినట్టు పేర్కొంటాడు. తనను తాను క్షేమరాజు ధర్మరాజు భిక్షురాజనే బిరుదులతో అభివర్ణించుకున్నాడు. ఉదయగిరి కొండలు అశోక చక్రవర్తి ధర్మశాసనాలను చెక్కించిన ధౌళి కొండకు కేవలం ఆరు మైళ్ల దూరంలో ఉన్నాయి. BCE మూడవ శతాబ్దంలో అశోకుడు కళింగాన్ని రక్తసిక్తమైన యుద్ధంలో జయించి అహింసా ధర్మాన్ని ప్రచారం చేశాడు. దాదాపు ఒకటిన్నర శతాబ్దం తర్వాత అదే ప్రాంతంలో ఖారవేలుడు కళింగ స్వాతంత్ర్యాన్ని పరాక్రమాన్ని పునరుద్ధరించాడు. ఈ రెండు శాసనాలు కళింగ చరిత్రలో ఓటమి విజయాల చక్రాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ ఒకే ప్రాంతంలో విరుద్ధమైన కథనాలను శిలలపై నిక్షిప్తం చేసిన అరుదైన ఉదాహరణ.

//సేకరణ//

.................జిబి విశ్వనాథ MA 9441245857 అనంతపురం.